Jacques-Armand Cardon
Jacques-Armand Cardon, born in 1936, in Le Havre (France), started by working in the arsenals of the marine. In 1958, the occasion was offered to him to attend the School of the fine arts of Toulon, where it studied the lithography; it practiced then engraving and the sculpture. It published its first drawings in 1961, in Bizarre, editions Jean-Jacques Pauvert. Since 1962, it collaborated in Siné-Massacre, France-Evening (it published inter alia: The Crime does not pay), with Humanity, the review of the SNESUP (National Trade union of the Higher education). In 1968, celebrates year, it collaborated in the Action, published drawings in the Mad one (with Siné, Gébé, Wolinski, Topor, etc). From 1970 to 1978, it made appear comic strips in Charlie, the Echo of Savannas, and the political comic strips in Policy-Hebdo -- for Humanity-Sunday until 1979. It took part in the televised series of Jean Frapat, "TAC with TAC"; it drew for a ballet of Paul-Andre Fortier, in Montreal, in 1981. It carried out a drawing animated the Print (Price of the 1st work to the Festival of Annecy, selection for the Festival of Cannes, 1974). It created the review the Denis Father with Kerleroux, Vasquez de Sola and Grandrémy. Publication of drawings in the Anthology Planet, the Black Humour of Jacques Sternberg (1967); creation of the Human condition in Satirix (1972); publication of the albums Creepage distance, editions Albin Michel, of the True history of the meters with air, editions of Courtille (1973), the collection How to shout and what (1986); in 1995, drawings for the Conscripts provisionally exempted of Elias Canetti; in 2001, drawings in the Anthology All the humour of the world, Glénat editions. It collaborates regularly in the World and Connected Duck. In parallel, it exposes its drawings in France, Germany and in other European countries.

مصاحبه با كاردون كاريكاتوريست فرانسوي
سيد مسعود شجاعي‌طباطبايي

كاردون در سال 1936 ميلادي در شهر هاور فرانسه به دنيا آمد. نخستين طرح‌هاي او در نوزدهمين شماره مجله بيزار به چاپ رسيد. كاردون با نشريات معتبر فرانسه و ديگر كشورهاي اروپايي همكاري همكاري دارد.حدود ساعت 12 بعدازظهر به محل  کار آقاي كاردون در دفتر مجله Le canard en chaine))  رفتم. پس از گفتگو‌هاي مفصلي با آقايان كرلرو و وزيناك همراه‌ آقاي كرلرو به اتاق آقاي كاردون می رسم. آقاي وزيناك قبلا به من يادآور شده بود كه چون كاردون آدم تندمزاجي است  در هنگام مصاحبه جانب احتياط را داشته باشم. اگر چه اين مسئله كمي مرا نگران كرده بود ولي از اينكه مرا در جريان گذاشته بودند خوشحال بودم. به هر حال پس از زدن در وارد اتاق شديم و پس ازانجام تشريفات و معارفه از سوي آقاي كرلرو شروع به صحبت كردم. كمي بعد آقاي كرلرو هم از ما خداحافظي كرد و از اتاق خارج شد.

براي انتخاب نخستين پرسش ترديد داشتم. كمي كاردون را برانداز كردم آن گونه كه كرلرو گفته بود چندان هم تندمزاج به نظر نمي‌رسيد. با اين حال جانب احتياط را از دست ندادم، آرام پرسيدم: به عنوان نخستين پرسش، خواستم نظرتان را راجع به كاريكاتور ايران بدانم؟كاردون: در اين مورد، اطلاعات من به اردشير محصص و كارهاي او محدود مي‌شود. اردشير را استادي با دستمايه‌هاي قوي و غني از طنز با كاراكترهاي پخته و متاثر از رگه‌هاي شرقي يافته‌ام. چندي پيش نيز مجموعه جديدي از آثار او از يكي از كتابفروشي‌ها به دستم رسيد. قدرت قلم و نازك‌انديشي ايشان برايم بسيار گيرا بود.

در اين هنگام،‌ مجموعه كاريكاتور هایی را که به همراه داشتم ارائه کردم. با دقت همانجا به ارزيابي طرح‌ها پرداخت. همچنين در مورد بعضي از نمادها مانند تسبيح و زورخانه توضيح خواست. او پس از مرور مجدد كارها گفت: به راستي از ديدن این همه شور، احساس وجد مي‌كنم. راستش فكر نمي‌كردم پس از انقلاب اسلامي ايران با توجه به فضاي خاص آن اصلا پديده‌اي به نام كاريكاتور وجود  داشته باشد.من در مقام توضيح به معرفي تعدادي از هنرمندان كشورمان و موفقيت‌هاي آنان در فستيوال‌هاي جهاني پرداختم و از جمله به انتخاب طرحي از آقاي حسين نيرومند در فستيوال يوميوري شيمبون اشاره كردم. كاردون با نگاهي مجدد به طرح آقاي نيرومند مفهوم غني آن را تاكيد كرد. ولي در عين حال آن را تا اندازه‌اي مطابق سليقه ژاپني‌ها دانست، او در مورد سبك طراحي و موضوعات مورد علاقه ژاپني‌ها نيز نكاتي را مطرح كرد.كاردون در اين مورد چنين ادامه داد: در كار ژاپني‌ها شما مي‌توانيد نمادهايي در هيات حيوانات فضاي بازي را براي آنها ايجاد كرده است. در عين حال با توجه به مفاهيم عاطفي و انساني آن چنان كه در غرب مشهود است هنوز احساس و كار آنها راه پيدا نكرده است. در كاريكاتور دوست شما آقاي  نيرومند ما از جهت مفهوم با موضوعي  عاطفي و حسي روبرو هستيم. كه به موضوعات مورد نظر ژاپني‌ها نزديك است. از جهت تكنينك با خطوط ساده و لرزان روبروييم. از آن گذشته بهره‌گيري از نقش‌مايه‌ها آن چنان كه در پرهاي طاووس تماشاگر آنيم، تركيبي متناسب با احساس و منطق ژاپني را در بردارد.

 نقد و نظر كاردون در باب آثار ايراني مرا بر آن داشت كه در همان راستا، پرسش بعدي خود را مطرح سازم و نظر كلي ايشان را در مورد كاريكاتور هاي ايراني جويا شوم؟
كاردون: قدرت و جسارت برخي از كاريكاتوريست‌هاي ايراني برايم بسيار جالب و حيرت‌آور  است. تعدادي از طرح‌ها چه از نظر تكنيك و چه از نظر ديد قابل مقايسه با كاريكاتورهاي غربي به ويژه آثار فرانسوي‌ها در دو دهه اخيرند. همچنين برخي از طراحان ايراني به شدت تحت تاثير طراحان غربي‌اند. البته در پاره‌اي از طرح‌ها مي‌توان گفت تلفيقي تكنيكي از خصوصيات شرقي و غربي صورت گرفته است و در مجموعه اين آميزش بسيار خوب و جاافتاده به نظر مي‌رسد.

به نظر مي‌رسد توصيه‌اي در اين زمينه داريد؟كاردون: من مطمئنم كه هر هنرمند سرانجام به زبان خاص خود خواهد رسيد.اما بايد سخت تلاش كند و از موانع و مشكلات بگذرد. هنرمند از همان آغازر بايد حركتي آزاد را در پيش گيرد و به راه خود ادامه دهد تا به هدف مطلوب برسد. البته دستمايه‌ها و تجربيات استادان ديگر در اين زمينه به يقين راهگشا خواهد بود. توصيه من به شما اين است كه در هر كار سماجت داشته باشيد. در هر مورد، در هر موضوع و در هر چيز ديگري كه به ذهنتان مي‌رسد كنكاش كنيد، به درون آن بخزيد و تمام زواياي آنرا بكاويد. به اتودها راضي نشويد و به آنهااكتفا نكنيد، راضي شدن شما در ابتداي كار افت كار شما را در بردارد. اجازه دهيد كارهايتان به بار بنشيند. و هيچ كاري را تمام شده به حساب نياوريد. سعي كنيد طرح شما ايده‌آل‌ترين حالت و شكل ممكن را داشته باشد. پس از كار كردن روي حس و موضوع، صحنه را از زواياي متفاوت تصور و تجسم كنيد، گويا حجم و فضايي وجود دارد كه از تمام زوايا بايد به آن پرداخت. حس و فضاي متناسب را كه دريافتيد،‌ طرح‌ اصلي خود را شروع كنيد. در ضمن در اجراي دوباره، به دنبال خصوصيات جديد در طرح خود باشيد. چنين وسواسي منجر به پيدايش شاخص‌هاي نوين در طرح خواهد شد.

آقاي كاردون كمي خسته به نظر مي‌رسيد با توجه به توصيه وزيناك تصميم گرفتم موضوع بحث را عوض كنم. به همين منظور پرسيدم: در مورد كارهاي خودتان كمي توضيح دهيد؟كاردون: من فضاي كاريكاتورهايم را همانند صحنه‌هاي تئاتر مي‌بينم و متناسب با هر موضوع ميزانس‌هاي متفاوتي را انتخاب مي‌كنم. سوژه‌هاي من چون شخصيت‌هاي بازيگر در صحنه تئاتر جاي خود را در كاغذ پيدا مي‌كنند و در بهترين شرايط از حس و حالات خود را جايگزين مي‌سازند. و طرح را به بهترين صورت جان مي‌بخشند. من به پرسپكتيو و بهره‌گيري از دوري و نزديك براي ايجاد بعد بسيار علاقه‌مندم. البته باز يا بسته بودن آن، بستگي به موضوع مورد نظر دارد. در مورد اجراي كارهايم نيز بعد از زدن چند اتود بهترين‌ها را پس از مقايسه با هم انتخاب مي‌كنم و پس از آن طرح نهايي را با قلم آهني و مركب به پايان مي‌رسانم. به طور مثال در مورد همين طرح كه اكنون روبروي شماست (طرح چاپ شده درنشريه Le canard en chaine)) بايد بگويم كه پس از اجراي چندين اتود و جابجايي شخصيت‌هاي طرح، توانستم به زاويه مناسب و نماي دلخواه خود دسترسي پيدا كنم اما به سبب ملاحظات چاپي، ناچار به انتخاب اندازه‌هايي بزرگتر از قطعي كه در مجله چاپ مي‌شود، هستم. اين به كيفيت اثر در چاپ كمك مي‌كند. همچنين از گذاشتن لكه‌هاي سياه مانند اين (اشاره به طرح مذكور) هميشه دچار دردسرم ولي ناچار به گذاشتن اين تيرگي‌ها براي چاپ آن در روزنامه هستم تا در نهايت نتيجه مناسب به دست آيد. رويهمرفته براي كار در اين گونه نشريات ناچار به پذيرش شرايطي هستم كه خود را بر من تحميل مي‌كنند. شايد اگر مي‌خواستم آزاد و رها از اين شرايط طراحي كنم با اين (طرح مورد اشاره) تفاوت زيادي پيدا مي‌كرد. مشكلي كه در طرح‌هاي بعضي از هنرمندان ايراني، در مجموعه‌اي كه نشانم داديد، ديدم، عدم رعايت پاره‌اي از اين شرايط است كه در كيفيت و ظهور طرح، اثر ناخوشايند خود  را گذاشته است.

در مورد تكنيك مورد استفاده در طرح‌هاي خودتان توضيح بفرماييد؟ كاردون:در مبحث تكنيك، فرمول و كلاس مشخصي در وادي كاريكاتور نمي‌توان پيدا كرد. گرچه دانستن مجموعه‌اي از قوانين اوليه كاري لازم و ضروري است اما با تلاش مستمر و يافتن حس مشترك در آثار هنرمندان بزرگ، هر هنرمندي مي‌تواند به تكنيك و پيام خاص خود برسد. بديهي است كه پس از دست‌يابي به قواعد اوليه لازم است خود را آزاد سازيد. اجازه دهيد قلمتان لگام دستتان را بر عهده  گيرد. فضا، محدوده و قالب را دريابيد. من اساسا نبايد در مورد تكنيك كار دوستان شما سخن بخصوصي داشته باشم ولي مورد محتواي طرح‌ها مقدار زيادي روايتي به نظر مي‌رسند. اين طرح‌ها جرات و جسارت بيشتر را طلب مي‌كنند. كه در پاره‌اي از طرح‌ها به چشم مي‌خورد من نمي‌دانم تا چه حد مي‌توانيد در  اين محدوده كار كنيد. من موضوع طرح‌ها و روايتي بودن آنها را به حساب فضاي ايران مي‌گذارم.


<                                      >